Kalkınma Ajansları: Bölgesel Gelişmenin Anahtarı mı, Merkezi Yönetimin Uzantısı mı?

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.38154/CJAS.2025.80

Anahtar Kelimeler:

Kalkınma Ajansları, AB’ye Uyum, Merkeziyetçilik, Yerelleşme, Bölgelerarası Eşitsizlikler

Özet

Kalkınma Ajansları, Avrupa Birliği’nin bölgeler arası sosyoekonomik eşitsizlikleri azaltma ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etme hedefi doğrultusunda geliştirdiği önemli araçlardan biridir. Türkiye, AB üyelik süreci ve uyum politikaları kapsamında, 2006 yılından itibaren Kalkınma Ajanslarını hayata geçirerek bölgesel kalkınmayı desteklemeyi amaçlamıştır. Ancak Türkiye’deki Kalkınma Ajansları, kurumsal yapı, işleyiş ve merkeziyetçi yönetim anlayışı nedeniyle çeşitli zorluklarla karşılaşmaktadır. Merkezi yönetim ile yerel yönetimler arasındaki koordinasyon eksikliği, yerel kapasite yetersizlikleri ve ajansların bağımsız hareket edememesi, bu yapıların etkinliğini sınırlamaktadır. Bu çalışmada, Avrupa Birliği’nin Kalkınma Ajanslarına yönelik yaklaşımı ile Türkiye’deki uygulama süreçleri karşılaştırılmış ve Kalkınma Ajanslarının mevcut sorunları ele alınmıştır. Kalkınma Ajanslarının bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmadaki rolü, yabancı sermayeyi çekme konusundaki etkinliği ve yerel kalkınma stratejilerindeki eksiklikler analiz edilmiştir. Ayrıca, ajansların insani kalkınma, sosyal eşitlik ve sürdürülebilirlik gibi temel hedeflere ulaşmada karşılaştığı sorunlar değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Türkiye’de Kalkınma Ajanslarının daha etkin bir şekilde çalışabilmesi için kurumsal bağımsızlıklarının artırılması, yerel dinamiklere dayalı bir yönetim modelinin benimsenmesi ve bölgesel ihtiyaçlara göre farklılaştırılmış stratejilerin geliştirilmesi gerektiği vurgulamıştır. Türkiye’nin bölgesel kalkınma hedeflerine ulaşabilmesi için Kalkınma Ajanslarının, yalnızca ekonomik büyüme değil, sosyal ve çevresel sürdürülebilirliği de gözeten bir anlayışla yeniden yapılandırılması büyük önem taşımaktadır.

Referanslar

Atmaca, Yıldız, Sağır, Hayriye (2017). “Avrupa Birliği Bölgesel Politikası ve Türkiye: Kalkınma Ajansları Bağlamında Bir Analiz”, AÇÜ Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 2, s.67-88.

Çelik, Fatih (2017). “Bölgesel Kalkınma Ajansları’nın Sosyal Kalkınmaya Katkıda Katkısı: İzmir Kalkınma Ajansı (İZKA) Örneği”, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 19, s. 148-170.

EURADA (1997). Creation, Development and Management of RDAs: Does it Have to be So Difficult?, Cared Press.

İstanbul Kalkınma Ajansı (2019). 2018 Yılı Ara Faaliyet Raporu, https://www.istka.org.tr/media/119552/%C4%B0stanbul-kalk%C4%B1nma-ajans%C4%B1-2018-y%C4%B1l%C4%B1-ara-faaliyet-raporu.pdf.

Kutlu, Salih Ziya, Görün, Mustafa (2018). “Kalkınma Ajanslarının Yerelde Merkezileşme Bağlamında İncelenmesi: Batı Akdeniz, Doğu Anadolu, Fırat ve Güney Marmara Kalkınma Ajansları Örneği”, Yönetim Bilimleri Dergisi, Cilt: 16, Sayı: 32, s. 67-90.

Mevlana Kalkınma Ajansı (2014). Karaman- Konya 2014-2023 Bölge Planı, http://www.mevka.org.tr/Yukleme/Uploads/Dsyg4TbDe73201790304PM.pdf.

Peker, Kadir (2016). “Yerel Kalkınma Açısından Kalkınma Ajanslarının Rolü ve İşlevi Üzerine Bir Değerlendirme”, 1. Uluslararası Yerel Kalkınma ve Finansman Kongresi, s.235-243.

Resmî Gazete (2006). 5449 Sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun, http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2006/02/20060208-1.htm.

Resmî Gazete (2011). 641 Sayılı Kalkınma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/06/20110608m1-9.pdf.

Resmî Gazete (2018). 703 Sayılı Anayasa’da Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180709M3.pdf.

Resmî Gazete (2018). 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180710-1.pdf.

Resmî Gazete (2018). 4 Numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili, Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180715-1.pdf.

SEGE (2017). İllerin ve Bölgelerin Sosyoekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması, Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü Yayını, Ankara.

Serhat Kalkınma Ajansı (2019). 2018 Yılı Faaliyet Raporu, https://www.serka.gov.tr/assets/upload/dosyalar/serka-2019-faaliyet-raporu-nihai.pdf.

SERKA (2015). 50 Soruda Kalkınma Ajansları, Serhat Kalkınma Ajansı.

Tahtalıoğlu, Hava, Özgür, Hüseyin (2016). “Türkiye’de Kalkınma Ajansları Politikasının Çözümlenmesi: Süreç Analizi (Aşamalar Yaklaşımı)”, Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 3, s. 161-184.

Tekeli, İlhan (1972). Bölge Planlama Üzerine, İstanbul Teknik Üniversitesi Matbaası, İstanbul.

Tekeli, İlhan, İlkin, Selim (1983). 1929 Dünya Buhranında Türkiye'nin İktisadi Politika Arayışları, Ortadoğu Teknik Üniversitesi Yayınları, Ankara.

Tekin, Ahmet (2011). “Küreselleşen Dünyada Bölgesel Kalkınma Dinamikleri, Kamu Politikaları ve Bölgesel Kalkınma Ajansları”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 29, s.41-48.

Zafer Kalkınma Ajansı (2019). 2018 Yılı Faaliyet Raporu, http://zafer.gov.tr/Portals/0/dys/kurumsal/faaliyet-raporlari/2018-yili-faaliyet-raporu.pdf.

İndir

Yayınlanmış

2024-12-31

Nasıl Atıf Yapılır

Akkuş, A. (2024). Kalkınma Ajansları: Bölgesel Gelişmenin Anahtarı mı, Merkezi Yönetimin Uzantısı mı?. Cappadocia Journal of Area Studies, 6(2), 157–174. https://doi.org/10.38154/CJAS.2025.80

Sayı

Cilt 6 Sayı 2 (2024): Aralık, 2024

Bölüm

Araştırma makaleleri

Lisans

Telif Hakkı (c) 2024 Aygül Akkuş

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Creative Commons 4.0 CC-BY Lisansı ile bunları yapmakta özgürsünüz:

  • Paylaş — eseri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz.
  • Uyarla — karıştır, aktar ve mevcut eserin üzerine inşa et

her türlü amaç için, ticari amaç da dahil

Bu lisans Özgür Kültürel Çalışmalar için geçerlidir.

Lisans şartlarını yerine getirdiğiniz sürece, lisans sahibi bu özgürlükleri (belirtilen hakları) iptal edemez.

Aşağıdaki şartlar altında:

  • Atıf — uygun referans vermeli, lisansa bağlantı sağlamalı ve değişiklik yapıldıysa bilgi vermelisiniz. Bunları uygun bir şekilde yerine getirebilirsiniz fakat bu, lisans sahibinin sizi ve kullanım şeklinizi onayladığını göstermez.
  • Ek sınırlamalar yoktur — Lisansın sağladığı izinlerin kullanımını kanunen kısıtlayacak yasal koşullar ya da teknolojik önlemler uygulayamazsınız.

Uyarılar:

Kamu malı malzeme statüsü var ise ya da kullanımınız istisnalar veya kısıtlar kapsamında izin verilen bir durum ise lisansa uymak zorunda değilsiniz.

Garanti verilmez. Lisans kullanım amacınıza uygun tüm izinleri sağlamayabilir. Mesela, tanınırlık, gizlilik veya manevi haklar gibi haklar kullanıma sınır getirebilir.