Milliyetçi Çin’de İdeolojik Arayış: Kemalizm ve “Yeni Hayat Hareketi”
DOI:
https://doi.org/10.38154/CJAS.2025.91Anahtar Kelimeler:
Çin, Chiang Kai-shek, Yeni Hayat Hareketi, CHP, KemalizmÖzet
Bu çalışmada, ilk olarak otoriter-milliyetçi tek parti yönetiminde Çin Cumhuriyeti’nin kültür politikalarını “Yeni Hayat Hareketi” üzerinden uygulamaya koyan Başkan Chiang Kai-shek’in bakış açısı incelenmiştir. Batı dünyasındaki mevcut siyasal sistemler karşısında yeni bir yol arayan Chiang, Kemalizm’i ve Cumhuriyet Halk Partisi’ni bir örnek olarak inceletmiş, kendi düşünceleri ile Kemalizm arasındaki bağlara dikkat çekmiştir. 19. yüzyılda kapitalist dünya ekonomisinin parçası haline gelmiş iki imparatorluğun bakiyesi üzerinden kurulan bu cumhuriyet rejimlerinin yöneticileri, kendi tarihsel koşullarına uygun modernleşme formülleri aramışlardır. Bu arayışta Çin liderliği Kemalizm’i kendisine en yakın ideoloji olarak görmüştür. Guomingdang’ın (GMD - Çin Milliyetçi Partisi), Cumhuriyet Halk Partisi’ne (CHP) olan ilgisi, Mao’nun şahsında Çin Komünist Partisi’ni de Kemal Atatürk ve Kemalizm tartışmasına dâhil etmiştir. Böylelikle Kemalizm, Çin siyasetinin tartışma konularından biri haline gelmiştir. Bu durum daha ziyade, Türkiye’de CHP ve Kemal Atatürk’ün eylem ve düşüncelerine yön veren bir ideoloji olarak kabul gören Kemalizm’in uluslararası etkileri açısından dikkat çekicidir.
Makalede Chiang Kai-shek’in siyasal-kültürel tutumu ve yurttaş projesi üzerinden yazıları, Çin Cumhuriyeti temsilcilerinin Türkiye ziyaretleri ve kendilerine GMD merkezinin ilettiği “Türkiye ve CHP talimatları”eşliğinde, Mao Zedong’un itirazlarıyla beraber incelenmiş, Kemalizm ve tek parti dönemi CHP siyasetleriyle mukayeseli olarak tartışılmıştır.
Referanslar
Bora, T. (2023). Demirel [Demirel]. İstanbul, Turkey: İletişim Yayınları.
Bora, T., Taşkın, Y. (2002). “Sağ Kemalizm” [Right Kemalism]. In A. İnsel (Ed.), Modern Türkiye’de Siyasal Düşünce: Kemalizm [Political thought in modern Turkey: Kemalism] (p.p. 529-545). İstanbul, Turkey: İletişim Yayınları 2002.
Chiang, K.-S. (1947). China’s Destiny: Chinese Economic Theory. New York, USA: Roy Publishers.
Chiang, K.-S. (200). Essential of the new life movement. In. T. de Bary & R. Lufrano. From sources of Chinese tradition: from 1600 through the twentieth century (p.p. 341-344). Vol. 2. New York, USA: Colombia University Press.
Demircan, N. (2021-2022). Interaction between two republics: the Republic of Turkey and Republic of China (1923-1949). Briq: Belt & Road Initiative Quarterly. 3(1). 226-239.
Çınar, M. (2013). Anadoluculuk ve tek parti CHP’de sağ kanat [Anatolianism and the right wing in the one party CHP]. İstanbul, Turkey: İletişim Yayınları.
Dirlik, A. (1975). The ideological foundations of the new life movement: a study in counterrevolution. Journal of Asian Studies. 36 (4). 945-980.
Fenby, J. (2019). History of modern China: the fall and rise of a great power 1850 to the present. London, UK: Penguin Books.
Fidan, G. (2019). Cumhuriyet’in Çinli misafirleri [Chinese guests of the republic]. İstanbul, Turkey: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Karaömerlioğlu, A. (2009). Türkiye’de köycülük [Peasentism in Turkey]. In A. İnsel (ed.). Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm [Political thought in modern Turkey: Kemalism] (p.p. 284-297). İstanbul, Turkey: İletişim Yayınları.
Koçak, C. (2009). Tek parti yönetimi, kemalizm ve şeflik sistemi: ebedi şef / milli şef [One part administration, chieftaincy system: eternal chief and national chief]. In A. İnsel (ed.). Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm [Political thought in modern Turkey: Kemalism] (p.p. 119-113). İstanbul, Turkey: İletişim Yayınları.
.Koçak, O. (2009). 1920’lerden 1970’lere kültür politikaları” [From 1920’s to 1970’s cultur politics]. In A. İnsel (ed.). Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm [Political thought in modern Turkey: Kemalism] (p.p. 370-424). İstanbul, Turkey: İletişim Yayınları.
Lee, O.-F. (1986). Literary trends: road to revolution 1927 – 1949. In J. K. Fairbank, A. Feuerberker (ed.). The Cambridge history of China: volume 13 republican China 1912-1949 part 2. (p.p. 421-491). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Mao, Z. (1975). Selected Works, (2),Beijing, China: Foreign Language Press, 1975.
Schell, O. – Delury, J. (2013). Wealth and power: China’s long march to the twenty first centruy. New York, USA: Random House.
Öğün, S. S. (2000). Türk politik kültürü [Turkish political culture], İstanbul, Turkey: Alfa Yayınevi.
Service, J. S. (1974). Lost chance in China: the world war II despatches of John S. Service, J. Esherick (ed.). New York, USA: Random House.
Spence, J. D. (1990). The search for modern China. New York, USA: W. W. Norton & Company.
Sun, E-T. Z. (1986). The growth of the academic community (1912 – 1949). In J. K. Fairbank, A. Feuerberker. The Cambridge history of China volume 13 republican China 1912-1949 part 2. (p.p. 361-420). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Taylor, J. (2009). The generalissimo Chiang Kai-shek and the struggle for modern China. Massachusetts, USA: Harvard University Press.
Ulusoy, C. (2013). Çin siyasal düşüncesi ve siyasi tarihi bağlamında Çin siyasal elitleri (1840-1978) [Chinese political elites in the context of Chinese political thought and political history (1840-1978)]. Nevşehir, Turkey: Kapadokya Üniversitesi Yayınları.
Wakeman, F. Jr. (1997). A revisionist view of the Nanjing decade: confucian fascism. The China Quarterly. 150. 395–432.
Weaver, W. C. (1939). The social, economic, and political philosophy of dr. Sun Yat-Sen. The Historian, 1 (2). 132-141.
Other Sources
Man and wife of the year. (1938, January 5). Time.
https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,847922-8,00.html.
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Can Ulusoy
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Creative Commons 4.0 CC-BY Lisansı ile bunları yapmakta özgürsünüz:
- Paylaş — eseri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz.
- Uyarla — karıştır, aktar ve mevcut eserin üzerine inşa et
her türlü amaç için, ticari amaç da dahil
Bu lisans Özgür Kültürel Çalışmalar için geçerlidir.
Lisans şartlarını yerine getirdiğiniz sürece, lisans sahibi bu özgürlükleri (belirtilen hakları) iptal edemez.
Aşağıdaki şartlar altında:
- Atıf — uygun referans vermeli, lisansa bağlantı sağlamalı ve değişiklik yapıldıysa bilgi vermelisiniz. Bunları uygun bir şekilde yerine getirebilirsiniz fakat bu, lisans sahibinin sizi ve kullanım şeklinizi onayladığını göstermez.
- Ek sınırlamalar yoktur — Lisansın sağladığı izinlerin kullanımını kanunen kısıtlayacak yasal koşullar ya da teknolojik önlemler uygulayamazsınız.
Uyarılar:
Kamu malı malzeme statüsü var ise ya da kullanımınız istisnalar veya kısıtlar kapsamında izin verilen bir durum ise lisansa uymak zorunda değilsiniz.
Garanti verilmez. Lisans kullanım amacınıza uygun tüm izinleri sağlamayabilir. Mesela, tanınırlık, gizlilik veya manevi haklar gibi haklar kullanıma sınır getirebilir.
Bizi Twitter'da takip edin.
